AMA’s en AMV’s
Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers en Vreemdelingen
Dit blog is nog in ontwikkeling, maar we delen alvast de belangrijkste informatie over deze kwetsbare groep.
Kinderen op de vlucht: een wereldprobleem
Wanneer we aan vluchtelingen denken, realiseren we ons vaak niet dat een groot deel van hen kinderen is. Meer dan 40% van alle vluchtelingen wereldwijd is jonger dan 18 jaar, terwijl kinderen minder dan een derde van de wereldbevolking vormen. Deze kinderen hebben hun huis, familie en alles wat vertrouwd was, verloren.
Sinds 2010 is het aantal kinderen op de vlucht bijna verdrievoudigd. Wereldwijd zijn nu ongeveer 48,8 miljoen kinderen ontheemd, zowel binnen hun eigen land als daarbuiten. Tussen 2018 en 2024 werden jaarlijks gemiddeld bijna 338.000 kinderen als vluchteling geboren. Bovendien moeten dagelijks ongeveer 20.000 kinderen hun huis ontvluchten door extreem weer, zoals overstromingen, droogte of natuurbranden.
Veel vluchtelingen blijven in buurlanden van hun land van herkomst. Zo vangt Libanon meer dan een miljoen Syrische vluchtelingen op, ondanks de eigen economische uitdagingen. Voor veel kinderen betekent dit jarenlange ontheemding; sommige brengen hun hele jeugd in onzekerheid door.
De toegang tot essentiële hulp schiet vaak tekort. De helft van deze kinderen gaat niet naar school, en mentale ondersteuning is vaak onvoldoende aanwezig. Vooral kinderen die alleen reizen, zonder ouders of toezicht, lopen ernstige risico’s op uitbuiting, mensenhandel en andere gevaren.
Kinderen beginnen geen oorlogen en kunnen ze niet beëindigen, maar zij betalen altijd de hoogste prijs.
Wie zijn deze jongeren in Nederland?
AMV’s komen vaak uit landen buiten de Europese Unie en hebben soms een lange en gevaarlijke reis achter de rug. Ze arriveren alleen, of met andere kinderen of volwassenen die geen familie zijn. De meeste van deze jongeren vragen bij aankomst asiel aan.
Ouders die in Nederland asiel aanvragen, kunnen ook namens hun kinderen jonger dan 15 jaar een asielverzoek indienen. Kinderen vanaf 12 jaar mogen ook zelf een asielaanvraag doen. Tot voor kort werden deze jongeren aangeduid als AMA (Alleenstaande Minderjarige Asielzoeker); tegenwoordig spreekt men van AMV (Alleenstaande Minderjarige Vreemdeling).
Tot 1 juni 2013 bestond er een speciale AMV-vergunning, waarmee jongeren die geen recht hadden op asiel toch een verblijfsvergunning kregen tot hun 18e verjaardag. Deze regeling is afgeschaft. Wanneer een AMV geen asiel krijgt, kan hij of zij worden teruggestuurd. Terugkeer vindt echter alleen plaats als het kind daar veilig kan worden opgevangen, bijvoorbeeld bij familie of in een opvanghuis. In sommige gevallen kan een “Buiten Schuld”-vergunning worden verleend, zodat het kind legaal in Nederland kan blijven.
Belangrijke organisaties die deze jongeren ondersteunen zijn onder andere het COA, VluchtelingenWerk en Nidos.
Opvang en begeleiding
Jongeren die alleen naar Nederland komen, worden begeleid in kleinschalige opvanglocaties. Het doel is hen te helpen zelfstandig te worden. Door een tekort aan opvangplekken verblijft een deel tijdelijk in noodopvang, waar de begeleiding soms beperkt is.
Voogdij en gezag
Iedere minderjarige in Nederland moet onder gezag staan. Gewoonlijk oefenen ouders dit uit, maar voor kinderen zonder ouders of voogd zorgt Nidos voor tijdelijke voogdij. De voogd neemt beslissingen over de zorg en het welzijn van de jongere, grijpt in als de zorg onvoldoende is, en kan maatregelen treffen zoals overplaatsing naar een andere opvang.
Tijdelijke voogdij kan ook gelden wanneer ouders overleden zijn, onbekend zijn, of hun gezag niet kunnen uitoefenen. De Minister van Veiligheid en Justitie kan daarnaast andere categorieën minderjarigen aanwijzen die onder Nidos’ voogdij komen, zoals kinderen van wie de moeder al onder voogdij staat of slachtoffers van mensenhandel.
Gezinsvoogdij en ondertoezichtstelling (OTS)
Bij problemen binnen een gezin kan een ondertoezichtstelling (OTS) worden ingesteld om het kind te beschermen en de opvoedingsrelatie te verbeteren. De Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt de situatie en adviseert de kinderrechter. Een OTS kan worden ingesteld als de ontwikkeling van een kind ernstig bedreigd wordt en ouders onvoldoende meewerken (Burgerlijk Wetboek, artikel 1:255).
Bij vluchtelingengezinnen kan een OTS nodig zijn door:
- Spanningen tussen ouders en kinderen door verschillen in integratietempo
- Stress door vluchtelingservaringen, langdurig verblijf in opvangcentra of de asielprocedure
- Verlies van het traditionele familieverband dat ouders gewend waren in hun land van herkomst
Tijdens een OTS behouden ouders het gezag, maar moeten ze samenwerken met de adviezen van de gezinsvoogd van Nidos. De gezinsvoogd organiseert de benodigde hulp en kan als uiterste maatregel uithuisplaatsing aanvragen bij de rechter. Het uiteindelijke doel is dat ouders zelfstandig weer een veilige en goede opvoedingsrelatie met hun kind kunnen vormen.
Leeftijdsgebonden opvang
De opvang van AMV’s is afhankelijk van hun leeftijd en ontwikkelingsbehoefte:
- Onder 15 jaar: meestal in pleeggezinnen onder verantwoordelijkheid van Nidos
- 13–14 jaar: bij gebrek aan pleeggezin tijdelijk in kleinschalige COA-locaties
- 15 jaar en ouder: speciale COA-locaties met intensieve begeleiding
Na het verkrijgen van een verblijfsvergunning verhuizen jongeren vaak naar kleinschalige woonvormen in gemeenten, met begeleiding van Nidos. De opvang is gericht op structuur, veiligheid en zelfstandigheid, zodat jongeren zich optimaal kunnen ontwikkelen. Begeleiding kan doorgaan tot 18 jaar, of indien nodig tot 21 jaar.
Asielprocedure en juridische ondersteuning
De procedure voor minderjarige asielzoekers wijkt op een aantal punten af van die voor volwassenen. AMV’s krijgen onderwijs, een voogd toegewezen tot hun 18e en speciale opvang bij het COA. De IND beschikt over kindvriendelijke ruimtes voor kinderen onder 12 jaar en houdt rekening met hun jeugdige leeftijd tijdens de verhoren.
De stappen in de procedure zijn: het eerste gehoor bij de IND, bespreking van het rapport met de advocaat, nader gehoor, bespreking rapport nader gehoor, voornemen van de IND, reactie op het voornemen en het definitieve besluit. Een vreemdelingenadvocaat kan vanaf de eerste aanvraag ondersteuning bieden.
Bezwaar tegen asielafwijzing
Een vreemdelingenadvocaat kan vanaf de eerste aanvraag ondersteuning bieden. Ook na een negatief voornemen of definitieve afwijzing kan bezwaar worden ingediend bij de rechtbank en eventueel bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens.
Begeleiding tot volwassenheid
Jongeren onder 15 jaar verblijven in pleeggezinnen met voogd tot 18 jaar, jongeren vanaf 15 jaar in kleinschalige woonvoorzieningen bij het COA, soms in noodopvang. Begeleiding duurt tot 18 of, indien nodig, tot 21 jaar, met focus op zelfstandigheid en bescherming.
VluchtelingenWerk benadrukt dat AMV’s meer expliciete aandacht verdienen. Het belang van het kind moet centraal staan in toelatingsbeleid, kindvriendelijke hoorprocedures, individuele beoordeling, opvang, huisvesting, integratie en juridische begeleiding vanaf aankomst.
Dagritme, onderwijs en maatschappelijke ondersteuning
Elke jongere krijgt een mentor en volgt een vast dagritme met school, huiswerk, maaltijden en vrijetijdsbesteding. Ze leren Nederlandse gebruiken en worden aangemoedigd deel te nemen aan activiteiten. Kleinschalige units (3–4 jongeren) leren zelfstandig koken, omgaan met zakgeld en krijgen mentorbegeleiding. Grotere groepen (12 jongeren) krijgen 24-uurs begeleiding als zelfstandig wonen nog niet mogelijk is.
Taallessen en cursussen worden aangeboden via gemeenten en NGO’s zoals VluchtelingenWerk, Stichting ROSA of SNDVU. Mogelijkheden voor vrijwilligerswerk of stages zijn afhankelijk van lokale regelgeving. Lokale initiatieven ondersteunen bij dagbesteding, psychosociale hulp, kleding en voedsel.anvragen, of kiezen voor vrijwillige terugkeerbegeleiding via IOM of VluchtelingenWerk.
Belangrijke contactpunten
| Thema | Organisatie | Bereik |
|---|---|---|
| Juridische hulp | VluchtelingenWerk / STIL / LOS | Landelijk |
| Medische hulp | Dokters van de Wereld / GZA | Meerdere steden |
| Noodopvang | Gemeente / LVV | Afhankelijk van regio |
| Jongerenondersteuning | Defence for Children / SNDVU | Landelijk / Utrecht |
| Terugkeer | IOM Nederland | Landelijk |
Tot slot
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen verdienen veiligheid, begeleiding en perspectief, ongeacht hun verblijfsstatus. Door samenwerking tussen COA, Nidos, gemeenten en vrijwilligersorganisaties krijgen deze jongeren de kans zich te ontwikkelen en een toekomst op te bouwen, hier in Nederland of elders.gt een vast dagritme met school, huiswerk, maaltijden en vrijetijdsbesteding. Ze leren Nederlandse gebruiken en worden aangemoedigd deel te nemen aan activiteiten.
Wat gebeurt er als een AMA 18 wordt?
Wanneer een AMA 18 jaar wordt, vervalt vaak het recht op opvang via het COA. Jongeren zonder verblijfsvergunning bevinden zich dan in een kwetsbare situatie. Toch is er ondersteuning beschikbaar:
Noodopvang
- Bed-Bad-Brood (BBB): tijdelijke nachtopvang, maaltijden en sanitaire voorzieningen.
- Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV): opvang en begeleiding in steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en Groningen.
Medische en psychische hulp
- Iedereen heeft recht op noodzakelijke medische zorg, ook zonder verblijfsvergunning.
- Vrijwilligersorganisaties zoals Dokters van de Wereld, GZA en Straatdokters bieden laagdrempelige hulp.
Onderwijs en ontwikkeling
- Taallessen en cursussen via gemeenten en NGO’s zoals VluchtelingenWerk, Stichting ROSA of SNDVU.
- Mogelijkheden voor vrijwilligerswerk of stages afhankelijk van lokale regelgeving.
Juridische en maatschappelijke ondersteuning
- Advocaat en rechtsbijstand via organisaties zoals VluchtelingenWerk, Defence for Children, STIL, INLIA en LOS.
- Hulp bij dagbesteding, psychosociale ondersteuning, kleding en voedsel door lokale initiatieven en kerken.
Terugkeer of legalisatie
- Nieuwe asielaanvraag of verblijfsvergunning op humanitaire gronden.
- Vrijwillige terugkeerbegeleiding via IOM of VluchtelingenWerk.
Er wordt nog uitgezocht wat er nog meer mogelijk is voor AMA’s en AMV’s. Hierover is contact opgenomen met VNG, maar hierop is nog geen reactie.
Belangrijke contactpunten
| Thema | Organisatie | Beschikbaarheid |
|---|---|---|
| Juridische hulp | VluchtelingenWerk / STIL / LOS | Landelijk |
| Medische hulp | Dokters van de Wereld / GZA | Meerdere steden |
| Noodopvang | Gemeente / LVV | Afhankelijk van regio |
| Jongerenondersteuning | Defence for Children / SNDVU | Landelijk / Utrecht |
| Terugkeer | IOM Nederland | iom-nederland.nl |
Tot slot
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen verdienen veiligheid, begeleiding en perspectief, ongeacht hun verblijfsstatus. Door samenwerking tussen COA, Nidos, gemeenten en vrijwilligersorganisaties krijgen deze jongeren de kans om zich te ontwikkelen en een toekomst op te bouwen, hier in Nederland of elders.
Conclusie
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen hebben recht op veiligheid, begeleiding en perspectief, ongeacht hun verblijfsstatus. Door samenwerking tussen COA, Nidos, gemeenten en vrijwilligersorganisaties krijgen deze jongeren de kans om zich te ontwikkelen en een toekomst op te bouwen, hier in Nederland of elders. of elders.