Zorgstelsel in Nederland (1)

Geschreven door: in de categorie Nederland, Regels en wetten, Wonen, Zorg in Nederland

Gezondheidszorg voor asielzoekers in Nederland

Het Nederlandse zorgstelsel voor nieuwkomers is zorgvuldig georganiseerd en kent verschillende fases van begeleiding en zorg.

Als je nieuw bent in Nederland, is het belangrijk om te weten waar je terechtkunt als je medische hulp nodig hebt.

Voor asielzoekers die nog in de asielprocedure zitten, is de gezondheidszorg anders geregeld dan voor mensen die in Nederland wonen en een gewone Nederlandse zorgverzekering hebben.

In deze blog leggen we uit hoe de medische zorg tijdens de asielprocedure is geregeld, welke organisaties betrokken zijn en waar je terechtkunt met medische vragen.

Ook leggen we uit wat er verandert wanneer je een verblijfsvergunning krijgt.

Belangrijk: regels over zorg en vergoedingen kunnen veranderen. De informatie in deze blog gaat uit van de situatie in 2026. Controleer belangrijke informatie daarom altijd bij de officiële organisatie die verantwoordelijk is voor jouw situatie.


Blog 1 – Gezondheid en medische zorg tijdens de asielprocedure in Nederland

Ben je nieuw in Nederland en zit je in de asielprocedure? Dan kan het Nederlandse zorgsysteem ingewikkeld zijn. Waar kun je terecht als je ziek bent? Wanneer moet je naar de huisarts? Wat doet de GGD? Hoe werkt de medische zorg in een COA-opvanglocatie? En wat gebeurt er als je een verblijfsvergunning krijgt?

In dit blog leggen we uit hoe de medische zorg tijdens de asielprocedure is geregeld.

We bespreken onder andere de RMA, GZA, de GGD, tuberculose, vaccinaties, tandzorg, mentale gezondheid, tolken en spoedzorg.

In Blog 2 gaan we verder met de financiële kant: de Nederlandse zorgverzekering, zorgpremie, eigen risico, eigen bijdrage, aanvullende verzekering en zorgtoeslag.


1. Zorg tijdens de asielprocedure

Ben je asielzoeker en verblijf je in een opvanglocatie van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)? Dan sluit je tijdens de asielprocedure niet zelf een gewone Nederlandse basiszorgverzekering af.

Voor asielzoekers in de COA-opvang geldt de Regeling Medische Zorg Asielzoekers (RMA).

De RMA regelt welke medische zorg asielzoekers kunnen krijgen en hoe deze zorg wordt vergoed. Het grootste deel van de zorg waarop je volgens de RMA aanspraak kunt maken, komt overeen met zorg uit het Nederlandse basispakket. Daarnaast vallen sommige vormen van zorg uit andere wettelijke regelingen onder de RMA.

Voor asielzoekers geldt binnen de RMA geen eigen risico en geen eigen bijdrage. De kosten worden volgens de regeling rechtstreeks met de zorgaanbieder afgehandeld.

RMA – Regeling Medische Zorg Asielzoekers

COA – Medische zorg aan asielzoekers


2. De eerste twee maanden

Voor asielzoekers van 18 jaar en ouder is de toegang tot zorg tijdens de eerste twee maanden van de opvang beperkt tot medisch noodzakelijke en niet-uitstelbare zorg.

Na deze eerste periode geldt de bredere aanspraak op zorg volgens de RMA-regeling. Voor kinderen onder de 18 jaar geldt deze beperking van de eerste twee maanden niet op dezelfde manier.

Dit betekent niet dat je tijdens de eerste twee maanden moet wachten wanneer je gezondheidsklachten hebt.

Heb je medische klachten, maak je je zorgen over je gezondheid of weet je niet wat je moet doen? Neem dan contact op met GZA.

Bij een medische noodsituatie moet je direct hulp inschakelen.

RMA – Wat wordt vergoed?


3. GezondheidsZorg Asielzoekers (GZA)

Voor asielzoekers in de COA-opvang is GezondheidsZorg Asielzoekers (GZA) een belangrijk aanspreekpunt voor medische zorg.

GZA biedt huisartsenzorg aan asielzoekers. Op vrijwel iedere COA-locatie is een GZA-gezondheidscentrum of is er toegang tot een GZA-praktijk.

Bij GZA werken onder andere huisartsen, doktersassistenten, verpleegkundigen en praktijkondersteuners voor geestelijke gezondheidszorg.

Je kunt bij GZA terecht met bijvoorbeeld:

  • pijn;
  • koorts;
  • lichamelijke klachten;
  • vragen over medicijnen;
  • psychische klachten;
  • vragen over je gezondheid;
  • klachten die je niet goed kunt beoordelen.

GZA kan je behandelen, advies geven of je zo nodig doorverwijzen naar een andere zorgverlener.

GZA – Ik heb zorg nodig


4. De GZA-Praktijklijn

Heb je een medische vraag of klacht? Dan kun je de GZA-Praktijklijn bellen.

GZA-Praktijklijn: 088 – 112 2 112

Voor gewone medische vragen en het maken van afspraken is de Praktijklijn bereikbaar:

maandag tot en met vrijdag van 08.30 tot 17.00 uur.

De doktersassistent kan je vragen beantwoorden, overleggen met een huisarts en indien nodig een afspraak voor je maken.

Bij medische spoed is de Praktijklijn dag en nacht, 7 dagen per week bereikbaar. Bel 088 – 112 2 112 en kies optie 1.

Bij een levensbedreigende situatie kun je ook 112 bellen.

GZA – Praktijklijn


5. Een tolk bij de dokter

Spreek je nog niet goed Nederlands? Laat een taalprobleem dan geen reden zijn om medische hulp uit te stellen.

GZA kan een telefonische professionele tolk regelen bij:

  • een telefoongesprek met de Praktijklijn;
  • het inloopspreekuur;
  • een afspraak met een huisarts of andere zorgverlener.

Je mag zelf aangeven dat je een tolk nodig hebt.

De tolk is neutraal en vertaalt wat er tijdens het gesprek wordt gezegd. De tolk deelt de inhoud van het gesprek niet met anderen.

Ook bij een afspraak in het ziekenhuis of bij een andere zorgverlener kan een tolk worden ingezet wanneer dat nodig is.

GZA – Tolk


6. De GGD

De Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) houdt zich bezig met de publieke gezondheid.

Ook voor asielzoekers heeft de GGD belangrijke taken. Denk bijvoorbeeld aan:

  • infectieziektebestrijding;
  • tuberculosebestrijding;
  • vaccinaties;
  • jeugdgezondheidszorg;
  • preventieve gezondheidszorg;
  • gezondheidsvoorlichting.

De precieze onderzoeken en zorg kunnen verschillen afhankelijk van onder andere leeftijd, gezondheid en persoonlijke situatie.

GGD GHOR Nederland


7. Tuberculose (tbc)

Tuberculose, ook wel tbc genoemd, is een infectieziekte die vooral de longen kan aantasten.

Niet iedere asielzoeker wordt op precies dezelfde manier onderzocht. De tuberculosescreening bij binnenkomst hangt onder andere samen met het land van herkomst en de leeftijd.

Asielzoekers uit landen met een hoge tbc-incidentie worden bij binnenkomst in Nederland gescreend. Voor asielzoekers van 12 jaar en ouder gebeurt dit doorgaans met een longfoto. Voor kinderen jonger dan 12 jaar gelden andere vormen van screening.

Bij sommige groepen kan na de eerste screening verder onderzoek plaatsvinden.

Het doel van deze screening is om tuberculose vroeg op te sporen en zo nodig snel te behandelen. Het gaat hierbij om medische screening op basis van risico en volksgezondheid, niet om een oordeel over iemands gezondheid of afkomst.

RIVM – Screening op tuberculose bij asielzoekers


8. Infectieziekten en vaccinaties

Bij nieuwkomers kunnen infectieziekten extra aandacht krijgen. Dat betekent niet dat mensen uit een bepaald land of werelddeel automatisch ziek zijn.

Gezondheid verschilt van persoon tot persoon.

Sommige mensen hebben door oorlog, reizen, beperkte toegang tot gezondheidszorg of andere omstandigheden bepaalde vaccinaties gemist. Vooral bij kinderen kan het voorkomen dat vaccinaties uit het land van herkomst ontbreken of niet goed geregistreerd zijn.

In Nederland kunnen gemiste vaccinaties bij kinderen worden ingehaald.

De GGD en andere zorgverleners kunnen beoordelen welke vaccinaties of onderzoeken nodig zijn.

Het is daarom belangrijk om medische documenten, vaccinatiebewijzen of andere gezondheidsinformatie mee te nemen wanneer je die hebt.

RIVM – Infectieziekten en opvang van asielzoekers


9. Mazelen

Mazelen is een zeer besmettelijke infectieziekte. Vaccinatie met het BMR-vaccin beschermt tegen mazelen, bof en rodehond.

Wanneer iemand niet of onvoldoende gevaccineerd is, kan de kans op besmetting groter zijn.

Voor kinderen en jongeren die vaccinaties hebben gemist, kan in Nederland worden gekeken welke vaccinaties moeten worden ingehaald.

Ook volwassenen kunnen met een zorgverlener of GGD bespreken of vaccinatie nodig of zinvol is.

Het is belangrijk om bij mazelen niet te denken in termen van “welke afkomst is ziek”. Mazelen kan voorkomen bij mensen van iedere afkomst. Vaccinatiegraad, eerdere vaccinaties en contact met besmette personen zijn veel belangrijkere factoren.

RIVM – Mazelen


10. Tandzorg

Ook voor tandheelkundige zorg gelden tijdens de asielopvang specifieke regels.

Voor volwassenen is de vergoeding binnen de RMA beperkt. Bij volwassenen gaat het bij normale tandzorg vooral om noodhulp, bijvoorbeeld bij acute pijn of kauwproblemen. Een gewone controle of preventieve tandzorg wordt voor volwassenen niet standaard vergoed.

Voor kinderen tot en met 17 jaar is de aanspraak ruimer. Daaronder vallen bijvoorbeeld periodiek preventief tandheelkundig onderzoek en verschillende behandelingen.

Heb je ernstige tandpijn of andere tandheelkundige klachten? Neem dan contact op met de GZA-Tandartslijn.

Tandartslijn: 088 – 112 2 132

Deze is bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08.30 tot 17.00 uur.

RMA – Tandheelkundige zorg


11. Geestelijke gezondheid

Een asielprocedure kan lang en onzeker zijn. Ook gebeurtenissen vóór of tijdens de vlucht kunnen veel invloed hebben op iemands welzijn.

Je kunt bijvoorbeeld last krijgen van:

  • slaapproblemen;
  • angst;
  • stress;
  • somberheid;
  • concentratieproblemen;
  • traumatische herinneringen;
  • lichamelijke klachten waarvoor geen duidelijke oorzaak wordt gevonden.

Psychische klachten zijn echte gezondheidsklachten. Het is daarom belangrijk om erover te praten en niet te lang alleen met deze problemen rond te lopen.

Bespreek psychische klachten met GZA. Een zorgverlener kan beoordelen welke hulp nodig is en je zo nodig doorverwijzen.


12. BAMBOO

Binnen GZA is er ook aandacht voor mentale gezondheid en veerkracht.

Het programma BAMBOO is gericht op asielzoekers en helpt onder andere bij het herkennen van stress en het versterken van veerkracht.

GZA – BAMBOO


13. Gezondheidszorg voor kinderen

Kinderen hebben extra aandacht nodig binnen de gezondheidszorg.

De jeugdgezondheidszorg houdt zich onder andere bezig met:

  • de groei en ontwikkeling van kinderen;
  • vaccinaties;
  • preventieve gezondheidszorg;
  • gezondheidscontroles;
  • het signaleren van gezondheidsproblemen.

Ook wanneer een kind zich op het eerste gezicht gezond voelt, kunnen controles en vaccinaties belangrijk zijn.

Heb je vragen over de gezondheid, ontwikkeling of vaccinaties van je kind? Bespreek deze dan met GZA of de betrokken jeugdgezondheidszorg.


14. Wanneer bel je 112?

Bij een zeer ernstige of levensbedreigende situatie bel je 112.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • bewusteloosheid;
  • ernstige ademhalingsproblemen;
  • een hartstilstand;
  • zeer ernstig letsel;
  • direct levensgevaar.

Voor asielzoekers in de COA-opvang kan bij medische spoed ook de GZA-Praktijklijn worden gebeld via 088 – 112 2 112, optie 1. GZA kan beoordelen welke spoedzorg nodig is en zo nodig een ambulance inschakelen.

Ga niet op eigen initiatief naar de Spoedeisende Hulp als dat niet nodig is. Bij niet-levensbedreigende medische klachten is GZA meestal het eerste aanspreekpunt.


15. Medicijnen

Heb je medicijnen nodig? Bespreek dit met GZA.

Medicijnen op recept haal je bij de apotheek die met GZA samenwerkt. GZA geeft aan bij welke apotheek je moet zijn. Voor deze medicijnen hoef je als asielzoeker binnen de RMA meestal niet zelf te betalen.

Sommige medicijnen zijn zelfzorgmedicijnen. Die kun je bijvoorbeeld bij een drogist, supermarkt of apotheek kopen. Deze betaal je zelf met je leefgeld.

Gebruik je medicijnen uit je land van herkomst? Neem de verpakking of informatie over het medicijn mee naar GZA. Zo kan de zorgverlener beter beoordelen wat je gebruikt.


16. Heb je een verblijfsvergunning gekregen?

Krijg je een verblijfsvergunning asiel? Dan verandert je situatie.

Je valt dan niet meer op dezelfde manier onder de medische regeling voor asielzoekers. Vanaf de ingangsdatum van de verblijfsvergunning kun je, als je verzekeringsplichtig bent, een Nederlandse zorgverzekering afsluiten.

Volgens de Rijksoverheid heb je hiervoor vier maanden de tijd. De zorgverzekering gaat vervolgens in vanaf de datum waarop de verblijfsvergunning inging. Dat kan dus met terugwerkende kracht zijn. Je moet dan ook de zorgpremie vanaf die datum betalen.

Dit is een belangrijk moment. Wacht daarom niet tot de laatste dag met het regelen van je verzekering.

Rijksoverheid – Zorgverzekering voor asielzoekers


17. Statushouder in de COA-opvang

Het kan voorkomen dat je al een verblijfsvergunning hebt gekregen, maar nog tijdelijk in een COA-opvanglocatie verblijft.

Dat betekent niet automatisch dat je oude situatie blijft gelden. Juist dan is het belangrijk om te controleren:

  • vanaf welke datum je verblijfsvergunning ingaat;
  • vanaf welke datum je verzekeringsplichtig bent;
  • wanneer je Nederlandse zorgverzekering moet zijn geregeld;
  • hoe de overgang van de RMA naar de gewone zorgverzekering verloopt.

Vraag bij twijfel hulp aan het COA, je gemeente, VluchtelingenWerk of een andere betrouwbare hulpverlener.


18. Van medische zorg naar zorgverzekering

Hier begint een belangrijk verschil.

Tijdens de asielprocedure in de COA-opvang heb je te maken met de RMA en GZA.

Wanneer je verzekeringsplichtig wordt voor de Nederlandse Zorgverzekeringswet, krijg je te maken met een gewone Nederlandse zorgverzekering.

Dan krijg je bijvoorbeeld te maken met:

  • een maandelijkse zorgpremie;
  • het verplichte eigen risico;
  • eventuele eigen bijdragen;
  • een aanvullende verzekering;
  • zorgtoeslag;
  • de keuze van een zorgverzekeraar.

Deze onderwerpen kunnen grote gevolgen hebben voor je maandelijkse financiële situatie.

Daarom behandelen we deze onderwerpen niet uitgebreid in Blog 1, maar in Blog 2.


19. Naar de huisarts

In Nederland begint medische zorg meestal bij de huisarts.

De huisarts kan:

  • je onderzoeken;
  • vragen stellen over je klachten;
  • medicijnen voorschrijven;
  • beoordelen of verder onderzoek nodig is;
  • je doorverwijzen naar een specialist.

Tijdens de asielprocedure wordt deze huisartsenzorg voor asielzoekers georganiseerd via GZA.

Na de overgang naar een gewone Nederlandse zorgverzekering krijg je te maken met je eigen huisarts.

Een belangrijk verschil met sommige andere landen is daarom dat je in Nederland meestal niet rechtstreeks naar het ziekenhuis gaat. De huisarts beoordeelt eerst welke zorg nodig is.


20. Waar kun je terecht?

Tijdens de asielprocedure

GZA
Voor huisartsenzorg, medische vragen en klachten.

COA
Voor vragen over de opvang en praktische ondersteuning.

GGD
Voor publieke gezondheid, infectieziektebestrijding, tuberculosezorg en jeugdgezondheidszorg.

RMA
Voor informatie over de regeling en vergoeding van medische zorg.

Na een verblijfsvergunning

Dan krijg je daarnaast te maken met:

  • je eigen huisarts;
  • je zorgverzekeraar;
  • je gemeente;
  • eventueel VluchtelingenWerk;
  • Zorgverzekeringslijn voor vragen over de zorgverzekering.

21. Klachten over de zorg

Ben je niet tevreden over de zorg die je hebt gekregen? Probeer dan eerst contact op te nemen met de organisatie waar je klacht over gaat.

Klacht over GZA

Bespreek je klacht bij voorkeur eerst met de betrokken zorgverlener of met GZA.

GZA – Klachten

Klacht over het COA

Heb je een klacht over de opvang of het COA? Kijk dan naar de klachtenprocedure van het COA.

COA – Centraal Orgaan opvang asielzoekers

Klacht over een zorgverzekeraar

Heb je later een klacht over je zorgverzekeraar? Neem dan eerst contact op met je zorgverzekeraar.

Kom je er niet uit, dan kun je mogelijk terecht bij de Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ).

SKGZ – Klachten over zorgverzekeringen

Klacht over kwaliteit of veiligheid van zorg

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de gezondheidszorg.

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd


22. Je hoeft het niet alleen uit te zoeken

Het Nederlandse zorgsysteem kan ingewikkeld zijn wanneer je het nog niet kent.

Je kunt hulp vragen aan bijvoorbeeld:

  • COA;
  • GZA;
  • GGD;
  • je gemeente;
  • VluchtelingenWerk;
  • je zorgverzekeraar;
  • Zorgverzekeringslijn;
  • een andere betrouwbare hulporganisatie.

Als je iets niet begrijpt, vraag dan om uitleg. Zeker bij medische informatie is het belangrijk dat je begrijpt wat een zorgverlener vertelt en welke behandeling of vervolgafspraak nodig is.


Handige websites

Medische zorg tijdens de asielprocedure

GZA – GezondheidsZorg Asielzoekers

RMA – Regeling Medische Zorg Asielzoekers

COA – Centraal Orgaan opvang asielzoekers

Gezondheid en preventie

RIVM – Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

GGD GHOR Nederland

Nederlandse zorgverzekering

Rijksoverheid – Zorgverzekering

Zorginstituut Nederland

Hulp bij de zorgverzekering

Zorgverzekeringslijn

Klachten

SKGZ – Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd


Tot slot

De Nederlandse gezondheidszorg kan in het begin ingewikkeld lijken. Tijdens de asielprocedure gelden bovendien andere regels dan voor mensen die al een gewone Nederlandse zorgverzekering hebben.

Het belangrijkste is om te weten waar je terechtkunt wanneer je medische hulp nodig hebt.

Woon je in de COA-opvang? Dan is GZA een belangrijk aanspreekpunt voor huisartsenzorg. De medische zorg wordt voor asielzoekers in de COA-opvang geregeld binnen de RMA.

Heb je een verblijfsvergunning gekregen? Controleer dan op tijd vanaf welke datum je verzekeringsplichtig bent en regel je Nederlandse zorgverzekering.

Vanaf dat moment krijg je te maken met onderwerpen zoals de zorgpremie, het eigen risico, de eigen bijdrage en zorgtoeslag.


Blog 2

In Blog 2 leggen we stap voor stap uit hoe de Nederlandse zorgverzekering werkt.

We bespreken onder andere:

  • wat een basisverzekering is;
  • hoeveel je ongeveer betaalt;
  • wat het eigen risico betekent;
  • wat een eigen bijdrage is;
  • wat een aanvullende verzekering doet;
  • hoe de zorgverzekering voor kinderen werkt;
  • wanneer je zorgtoeslag kunt krijgen;
  • wat er gebeurt als je de premie niet kunt betalen.

Blog 1 gaat dus over: Waar krijg ik medische hulp?

Blog 2 gaat over: Hoe werkt mijn zorgverzekering en wat kost die?

Let op: regels en vergoedingen kunnen veranderen. Controleer bij belangrijke vragen altijd de actuele informatie bij de officiële organisatie die verantwoordelijk is voor jouw situatie.

Terug naar het overzicht

Geef een reactie